Svalbard boottocht naar Pyramiden: negen uur naar een gletsjer en een spookstad

Pyramiden was een Sovjet-kolenplaats, gesticht door Zweden, in 1927 verkocht aan de Sovjet-Unie en uitgebouwd tot een modelarctische stad: flatgebouwen, een cultuurcentrum met een vleugel, een zwembad, een kas die groenten kweekte op 78 graden noorderbreedte, en het noordelijkste Leninstandbeeld ter wereld.

Op het hoogtepunt woonden er ongeveer duizend mensen. In 1998 sloot de mijn en werd de stad binnen enkele maanden geëvacueerd. Omdat de plaats boven de boomgrens ligt, in permanente kou, zonder vegetatie en met bijna geen regen, is ze niet verrot. Boeken liggen nog op de planken. De vleugel staat nog in de zaal. Borden hangen nog aan deuren. Het is geen ruïne; het is een stad zonder inwoners.

Een klein aantal mensen is er in het seizoen aanwezig, en een gids leidt bezoekers door de gebouwen die veilig zijn om te betreden. IJsberen zijn een reële overweging op Spitsbergen en de gidsen dragen geweren — dat is overal buiten Longyearbyen standaardpraktijk en het is geen theater.

De boottocht gaat erheen via het Isfjorden, langs vogelkliffen en, op de meeste tochten, tot aan het front van de Nordenskiöldgletsjer: een ijsmuur van enkele kilometers breed die kraakt, kreunt en af en toe afkalft. Tussen de gletsjer en de spookstad is dit met afstand de vreemdste negen uur op deze site.

Svalbard is Noors en wordt bestuurd onder een verdrag uit 1920 dat burgers van de ondertekenende landen gelijke rechten geeft om er te wonen en te werken. Daarom was Pyramiden Sovjet, is Barentsburg nog steeds Russisch, en heeft de archipel een geschiedenis die niet lijkt op die van de rest van Noorwegen.

Longyearbyen heeft ongeveer tweeënhalfduizend inwoners, een universiteitscentrum, een supermarkt en een vliegveld. Het is een echte stad op 78 graden noorderbreedte, en het is de uitvalsbasis voor alles wat een bezoeker op de archipel kan doen.

De regels die mensen verrassen, gaan allemaal over beren. IJsberen zijn talrijker dan mensen op Svalbard, en het is verboden de nederzetting zonder bescherming te verlaten — daarom draagt elke gids een geweer en is elke excursie begeleid. Het is geen theater en het maakt de plek niet gevaarlijk; het maakt het georganiseerd.

De andere verrassing is de grond. Er zijn geen bomen, bijna geen bodem, en overal onder ligt permafrost. Dat is wat Pyramiden bewaart: een houten gebouw rot hier niet, het blijft gewoon staan tot de wind het uit elkaar haalt.