Rejs ze Svalbardu do Piramidy: dziewięć godzin do lodowca i miasta widma

Piramida była radziecką osadą górniczą, założoną przez Szwecję, sprzedaną Związkowi Radzieckiemu w 1927 roku i rozbudowaną na wzorowe arktyczne miasto: bloki mieszkalne, dom kultury z fortepianem, basen, szklarnia, w której uprawiano warzywa na 78. stopniu szerokości geograficznej północnej, oraz najdalej na północ wysunięty pomnik Lenina na świecie.

W szczytowym okresie mieszkało tu około tysiąca osób. W 1998 roku kopalnię zamknięto, a miasto ewakuowano w ciągu kilku miesięcy. Ponieważ leży powyżej granicy lasu, w wiecznym chłodzie, bez roślinności i prawie bez deszczu, nie uległo zniszczeniu. Książki wciąż stoją na półkach. Fortepian wciąż stoi w sali. Tabliczki wciąż wiszą na drzwiach. To nie ruina; to miasto bez mieszkańców.

W sezonie przebywa tam niewielka grupa osób, a przewodnik oprowadza gości po budynkach, do których można bezpiecznie wejść. Niedźwiedzie polarne to realne zagrożenie na Svalbardzie, a przewodnicy noszą broń — to standardowa praktyka wszędzie poza Longyearbyen i nie jest to teatr.

Rejs dociera tam przez Isfjorden, obok ptasich klifów i, podczas większości wypraw, aż do czoła lodowca Nordenskiöld: ściany lodu o szerokości kilku kilometrów, która pęka, jęczy i od czasu do czasu się okała. Między lodowcem a miastem duchów to najdziwniejsze dziewięć godzin na tej stronie, i to z dużą przewagą.

Svalbard należy do Norwegii i jest zarządzany na mocy traktatu z 1920 roku, który daje obywatelom krajów sygnatariuszy równe prawa do życia i pracy na tym terenie. Dlatego Piramida była radziecka, Barentsburg do dziś jest rosyjski, a archipelag ma historię, która nie przypomina reszty Norwegii.

Longyearbyen liczy około dwóch i pół tysiąca mieszkańców, ma centrum uniwersyteckie, supermarket i lotnisko. To prawdziwe miasteczko na 78. równoleżniku północnym i baza wypadowa dla wszystkich atrakcji archipelagu dostępnych dla turystów.

Zasady, które zaskakują przyjezdnych, dotyczą głównie niedźwiedzi. Na Svalbardzie niedźwiedzi polarnych jest więcej niż ludzi, a opuszczanie osady bez ochrony jest zabronione — dlatego każdy przewodnik nosi strzelbę i każda wycieczka odbywa się z przewodnikiem. To nie teatr i nie czyni tego miejsca niebezpiecznym; to po prostu wprowadza porządek.

Drugim zaskoczeniem jest grunt. Nie ma tu drzew, prawie nie ma gleby, a pod wszystkim zalega wieczna zmarzlina. To właśnie ona konserwuje Piramidę: drewniany budynek tutaj nie gnije, po prostu stoi, dopóki wiatr go nie rozbierze.